Thí điểm thị trường tài sản số: Cơ hội mới cho huy động vốn và chuyển đổi số tại Việt Nam

Trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu còn nhiều biến động, các động lực truyền thống như xuất khẩu, đầu tư công hay tiêu dùng nội địa đều chịu sức ép, kinh tế số nổi lên như một trụ cột mới. Trong đó, tài sản số và các mô hình dựa trên công nghệ blockchain đang dần chuyển mình từ một xu hướng công nghệ thành vấn đề chiến lược về tài chính – tiền tệ, gắn chặt với năng lực cạnh tranh và khả năng thu hút dòng vốn quốc tế của mỗi quốc gia.

Khu vực châu Á – Thái Bình Dương hiện là điểm sáng của thị trường này khi giá trị giao dịch tài sản số tăng mạnh trong vài năm trở lại đây. Quy mô mở rộng nhanh cho thấy nhu cầu thực tế không chỉ dừng ở đầu tư, mà còn bao gồm thanh toán xuyên biên giới, chuyển tiền, lưu trữ giá trị và phát triển các mô hình tài chính phi tập trung.

Tại Việt Nam, mức độ tham gia của người dân và doanh nghiệp vào thị trường tài sản số ngày càng sâu rộng. Tuy nhiên, phần lớn giao dịch vẫn diễn ra trên các nền tảng nước ngoài, khiến cơ quan quản lý đối mặt với nhiều thách thức về thu thuế, kiểm soát dòng tiền và phòng chống rửa tiền. Đây cũng là lý do Chính phủ ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, đánh dấu bước chuyển từ trạng thái theo dõi sang chủ động thử nghiệm có kiểm soát.

Theo định hướng của chính sách này, các tài sản số phát hành trong giai đoạn thí điểm phải gắn với tài sản thực (RWA) và do pháp nhân trong nước thực hiện. Đồng thời, các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản số sẽ phải đáp ứng điều kiện nghiêm ngặt về vốn, quản trị rủi ro và minh bạch thông tin. Cách tiếp cận này nhằm tạo “hàng rào kỹ thuật” để sàng lọc dự án yếu kém, giảm thiểu nguy cơ lừa đảo và bảo vệ nhà đầu tư.

Ở góc độ vĩ mô, việc hợp thức hóa và quản lý thị trường tài sản số có thể mang lại nhiều lợi ích chiến lược. Trước hết, đây là cơ hội để Việt Nam tận dụng lợi thế công nghệ, phát triển hệ sinh thái fintech nội địa và thu hút nhân lực chất lượng cao. Nhiều kỹ sư blockchain người Việt đang tham gia các dự án quốc tế lớn; nếu có môi trường pháp lý rõ ràng, họ có thể trở thành lực lượng nòng cốt cho thị trường trong nước.

Bên cạnh đó, việc số hóa các tài sản như bất động sản, dự án hạ tầng, năng lượng tái tạo hay quyền sở hữu trí tuệ có thể mở thêm kênh huy động vốn mới cho doanh nghiệp. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng hoặc thị trường chứng khoán truyền thống, doanh nghiệp có thể chia nhỏ giá trị tài sản thành các đơn vị số hóa để tăng thanh khoản và mở rộng tệp nhà đầu tư.

Tuy vậy, kinh nghiệm quốc tế cho thấy phát triển quá nóng trong lĩnh vực này có thể kéo theo hệ lụy lớn. Các vụ sụp đổ sàn giao dịch, dự án “ma” hay biến động giá mạnh từng khiến nhiều nhà đầu tư thiệt hại nặng nề. Vì vậy, yếu tố an toàn hệ thống, kiểm soát rủi ro và bảo vệ người tham gia thị trường cần được đặt lên hàng đầu trong quá trình thí điểm.

Theo cảnh báo của Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, tài sản số đã và đang bị lợi dụng trong các hành vi lừa đảo, huy động vốn trái phép và rửa tiền. Việc xây dựng các sàn giao dịch trong nước được cấp phép, hoạt động minh bạch theo khuôn khổ của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư khi phát sinh tranh chấp.

Nhìn tổng thể, việc thí điểm thị trường tài sản mã hóa không phải là đích đến cuối cùng mà chỉ là bước khởi đầu. Thành công phụ thuộc vào khả năng cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát, giữa thu hút dòng vốn và duy trì kỷ cương tài chính. Nếu đi đúng lộ trình, tài sản số có thể trở thành cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tài chính hiện đại, đóng góp tích cực cho mục tiêu tăng trưởng bền vững và chuyển đổi số quốc gia.